Aluminium
Glin (Al), o technicznej nazwie aluminium, jest trzecim najpowszechniej występującym pierwiastkiem w skorupie ziemskiej, kolejno po tlenie i krzemie, i jednocześnie najbardziej rozpowszechnionym metalem na ziemi. Stanowi ok. 8% skorupy ziemskiej.
Choć glin wykorzystywany był już w czasach starożytnych (np. w postaci ałunu do tamowania małych krwotoków), został oficjalnie odkryty i opisany dopiero w 1825 r. przez duńskiego fizyka Hansa Christiana Ørsteda, a nieco ponad 40 lat później (w 1886 r.) wynaleziono metodę otrzymywania czystego aluminium z wykorzystaniem procesu elektrolizy i rozpoczęto produkcję aluminium na skalę przemysłową.
Aluminium charakteryzuje się niską gęstością (blisko trzykrotnie niższą niż żelazo), bardzo dobrą kowalnością, dużą plastycznością, dobrym przewodnictwem cieplnym i elektrycznym oraz odpornością na korozję. Z uwagi na te właściwości aluminium jest drugim najczęściej wykorzystywanym metalem na świecie. Jednak czyste aluminium jest stosunkowo miękkie, dlatego w przemyśle zdecydowana większość tego metalu stosowana jest w postaci stopów z innymi metalami.
Ogromną zaletą aluminium jest możliwość jego recyklingu, praktycznie w nieskończoność. Szacuje się, że blisko 75% kiedykolwiek wyprodukowanego aluminium jest dalej w użyciu.
Glin nie występuje w skorupie ziemskiej w formie metalicznej. Pierwotne aluminium produkowane jest głównie z czerwonawych rud boksytu. Recykling aluminium to tzw. produkcja wtórna.

Zasoby
Polska nie posiada udokumentowanych złóż boksytów (głównej rudy aluminium) ani własnej produkcji metalu pierwotnego. Krajowe zapotrzebowanie opiera się w pełni na imporcie surowca oraz rozwiniętym recyklingu.
W latach 50. i 60. XX w. w Nowej Rudzie (woj. dolnośląskie) wydobywano łupki ogniotrwałe i gliny kaolinowe, które zawierały w swoim składzie spore ilości tlenku glinu, z którego potencjalnie można byłoby pozyskiwać aluminium, ale jest to proces bardzo energochłonny i nieopłacalny.
Głównym źródłem aluminium na świecie są rudy boksytów, a dokładnie minerały wodorotlenkowe, tj. gibbsyt, diaspor i bemit. Boksyty tworzą się w klimacie tropikalnym w wyniku wietrzenia skał o wysokiej zawartości glinu przy stosunkowo niskiej zawartości żelaza i krzemu. Przyjmuje się, że z 4-5 ton boksytów otrzymuje się 1 tonę metalicznego aluminium.
Największe udokumentowane zasoby boksytów posiada Gwinea – ok. 7,4 mld ton, co stanowi nieco ponad 25% światowych zasobów. W 2023 r. Gwinea, głównie dzięki chińskim inwestorom, została liderem światowego wydobycia boksytów (ok. 130 mln ton/rok), wyprzedzając Australię (o zasobach wynoszących 3,5 mld ton), która dominowała rynek przez wiele lat. Następnymi krajami pod względem największej ilości zasobów są, kolejno: Wietnam, Indonezja, Brazylia i Jamajka.
Pomimo, że Gwinea i Australia przodują w wydobyciu boksytów, to największym producentem pierwotnego aluminium (i za razem największym importerem boksytów), są Chiny, z roczną produkcją wynoszącą 43 mln ton.
Produkcja aluminium wtórnego
Polska nie produkuje aluminium pierwotnego z rud boksytów – jedyna produkcja aluminium w Polsce to produkcja wtórna (z recyklingu), która w 2024 r. wyniosła 23,4 tys. ton aluminium niestopowego nieobrobionego plastycznie (według rocznika Gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015-2024) i 368,4 tys. ton stopów aluminium. Produkcja wtórna w Polsce opiera się głównie na odzyskiwaniu aluminium ze złomu aluminiowego oraz z odpadów.
Według szacunków Fundacji na rzecz odzysku opakowań aluminiowych RECAL, w 2019 r. poziom recyklingu opakowań aluminiowych w Polsce wyniósł 60–65%, co jest wynikiem o nawet 15% lepszym niż wymaga tego od Polski Unia Europejska.
Produkcja wtórna aluminium pozwala zaoszczędzić nawet 95% energii w porównaniu z produkcją pierwotną z rud boksytów, znacznie ograniczyć emisję gazów cieplarnianych oraz zmniejszyć koszta – uzyskanie aluminium wtórnego jest ok. 60% tańsze niż wytworzenie aluminium pierwotnego.
Jak przebiega recykling aluminium? Na początku przesortowane odpady zawierające aluminium są oczyszczane, rozdrabniane i prasowane w duże bloki, które następnie przekazywane są do zakładów przeróbczych i odlewni, gdzie topione są w specjalnych piecach (w temp. ok. 660°C). Przerobione bloki aluminium poddaje się dalszej obróbce, np. walcowaniu, w zależności od ich docelowego przeznaczenia.
Import
Ze względu na brak złóż boksytu, Polska praktycznie całkowicie polega na imporcie aluminium. W 2024 r. import wyniósł 175,4 tys. ton pierwotnego aluminium niestopowego i 481,4 tys. ton aluminium stopowego.
Polska obecnie nie importuje rud boksytu do wytwarzania pierwotnego aluminium na miejscu. Ze względu na ogromną energochłonność procesu wytwarzania aluminium z rud boksytów, jest to proces finansowo nieopłacalny. Ostatnia huta aluminium w Polsce (zlokalizowana w Koninie, w woj. wielkopolskim) została zamknięta w 2009 r.
Według rocznika Gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015-2024, głównymi krajami, z których Polska importowała czyste aluminium niestopowe w 2024 r. były: Kazachstan (41 tys. ton), Islandia (25,9 tys. ton), RPA (20,4 tys. ton) i Holandia (20,2 tys. ton).

Zastosowanie
Dzięki swoim właściwościom (tj. niskiej gęstości, kowalności i plastyczności, przewodnictwu cieplnemu i elektrycznemu, odporności na korozję) aluminium (i jego stopy) jest obecnie jednym z najbardziej wszechstronnych metali na świecie, znajdując zastosowanie w niemal każdej dziedzinie – w przemyśle gastronomicznym, elektronicznym, farmakologicznym, budowniczym, energetycznym, w lotnictwie i wielu innych.
Najprawdopodobniej najbardziej znanym zastosowaniem aluminium jest produkcja wszelkiego rodzaju puszek, zakrętek i kapsli oraz folii aluminiowej. Aluminium jest wykorzystywane także w blistrach na leki do zabezpieczania tabletek czy w lekkich garnkach i patelniach.
W przemyśle elektronicznym aluminium jest wykorzystywane w obudowach telefonów, tabletów i laptopów w celu zmniejszenia ciężarku tych urządzeń, a także jako rozpraszacze ciepła (tzw. radiatory) chroniące urządzenie elektroniczne przed przegrzaniem.
Element wykonany z aluminium waży około trzykrotnie mniej niż taki sam element wykonany ze stali, dlatego aluminium ma duże zastosowanie także w transporcie – z aluminium robione są ramy do rowerów, podwozia i nadwozia samochodów, obudowy akumulatorów. Współczesne samoloty zbudowane są z 70-80% z aluminium, a ze stopów aluminium z litem buduje się zbiorniki na paliwo w rakietach kosmicznych.
Według rocznika Gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015-2024, w naszym kraju importowane aluminium niestopowe wykorzystuje się głównie do: tworzenia wyrobów z aluminium i jego stopów (65-70%), produkcji maszyn i urządzeń (6-7%), produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep (5-7%) oraz produkcji kabli i urządzeń elektrycznych (3-4%).

Materiały źródłowe
1. Lewicka, E. & Szlugaj, J., 2025. Gospodarka surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015–2024. Wydawnictwo IGSMiE Pan, Kraków, 407 pp.
2. Fundacja na rzecz odzysku opakowań aluminiowych RECAL, 2022. Recykling aluminium – w kierunku zamknięcia obiegu. Warszawa, 75 pp.
3. Strona Fundacji na rzecz odzysku opakowań aluminiowych RECAL.
4. Portal e-aluminium.pl.