Aluminium

Glin (Al), o technicznej nazwie aluminium, jest trzecim najpowszechniej występującym pierwiastkiem w skorupie ziemskiej, kolejno po tlenie i krzemie, i jednocześnie najbardziej rozpowszechnionym metalem na ziemi. Stanowi ok. 8% skorupy ziemskiej.

Choć glin wykorzystywany był już w czasach starożytnych (np. w postaci ałunu do tamowania małych krwotoków), został oficjalnie odkryty i opisany dopiero w 1825 r. przez duńskiego fizyka Hansa Christiana Ørsteda, a nieco ponad 40 lat później (w 1886 r.) wynaleziono metodę otrzymywania czystego aluminium z wykorzystaniem procesu elektrolizy i rozpoczęto produkcję aluminium na skalę przemysłową.

Aluminium charakteryzuje się niską gęstością (blisko trzykrotnie niższą niż żelazo), bardzo dobrą kowalnością, dużą plastycznością, dobrym przewodnictwem cieplnym i elektrycznym oraz odpornością na korozję. Z uwagi na te właściwości aluminium jest drugim najczęściej wykorzystywanym metalem na świecie. Jednak czyste aluminium jest stosunkowo miękkie, dlatego w przemyśle zdecydowana większość tego metalu stosowana jest w postaci stopów z innymi metalami. 

Ogromną zaletą aluminium jest możliwość jego recyklingu, praktycznie w nieskończoność. Szacuje się, że blisko 75% kiedykolwiek wyprodukowanego aluminium jest dalej w użyciu.

Glin nie występuje w skorupie ziemskiej w formie metalicznej. Pierwotne aluminium produkowane jest głównie z czerwonawych rud boksytu. Recykling aluminium to tzw. produkcja wtórna.

 

Zasoby

Globalne zasoby boksytów zaspokajają światowe zapotrzebowanie, ale Polska zmuszona jest do importowania aluminium ze względu na brak własnych złóż.

Polska nie posiada udokumentowanych złóż boksytów (głównej rudy aluminium) ani własnej produkcji metalu pierwotnego. Krajowe zapotrzebowanie opiera się w pełni na imporcie surowca oraz rozwiniętym recyklingu.

W latach 50. i 60. XX w. w Nowej Rudzie (woj. dolnośląskie) wydobywano łupki ogniotrwałe i gliny kaolinowe, które zawierały w swoim składzie spore ilości tlenku glinu, z którego potencjalnie można byłoby pozyskiwać aluminium, ale jest to proces bardzo energochłonny i nieopłacalny.

Głównym źródłem aluminium na świecie są rudy boksytów, a dokładnie minerały wodorotlenkowe, tj. gibbsyt, diaspor i bemit. Boksyty tworzą się w klimacie tropikalnym w wyniku wietrzenia skał o wysokiej zawartości glinu przy stosunkowo niskiej zawartości żelaza i krzemu. Przyjmuje się, że z 4-5 ton boksytów otrzymuje się 1 tonę metalicznego aluminium.

Największe udokumentowane zasoby boksytów posiada Gwinea – ok. 7,4 mld ton, co stanowi nieco ponad 25% światowych zasobów. W 2023 r. Gwinea, głównie dzięki chińskim inwestorom, została liderem światowego wydobycia boksytów (ok. 130 mln ton/rok), wyprzedzając Australię (o zasobach wynoszących 3,5 mld ton), która dominowała rynek przez wiele lat. Następnymi krajami pod względem największej ilości zasobów są, kolejno: Wietnam, Indonezja, Brazylia i Jamajka.

Pomimo, że Gwinea i Australia przodują w wydobyciu boksytów, to największym producentem pierwotnego aluminium (i za razem największym importerem boksytów), są Chiny, z roczną produkcją wynoszącą 43 mln ton.

 

Produkcja aluminium wtórnego

Recykling aluminium jest kluczowym elementem gospodarki o obiegu zamkniętym, który pozwala oszczędzić energię oraz zredukować ślad węglowy.

Polska nie produkuje aluminium pierwotnego z rud boksytów – jedyna produkcja aluminium w Polsce to produkcja wtórna (z recyklingu), która w 2024 r. wyniosła 23,4 tys. ton aluminium niestopowego nieobrobionego  plastycznie (według rocznika Gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015-2024) i 368,4 tys. ton stopów aluminium. Produkcja wtórna w Polsce opiera się głównie na odzyskiwaniu aluminium ze złomu aluminiowego oraz z odpadów.

Według szacunków Fundacji na rzecz odzysku opakowań aluminiowych RECAL, w 2019 r. poziom recyklingu opakowań aluminiowych w Polsce wyniósł 60–65%, co jest wynikiem o nawet 15% lepszym niż wymaga tego od Polski Unia Europejska.

Produkcja wtórna aluminium pozwala zaoszczędzić nawet 95% energii w porównaniu z produkcją pierwotną z rud boksytów, znacznie ograniczyć emisję gazów cieplarnianych oraz zmniejszyć koszta – uzyskanie aluminium wtórnego jest ok. 60% tańsze niż wytworzenie aluminium pierwotnego.

Jak przebiega recykling aluminium? Na początku przesortowane odpady zawierające aluminium są oczyszczane, rozdrabniane i prasowane w duże bloki, które następnie przekazywane są do zakładów przeróbczych i odlewni, gdzie topione są w specjalnych piecach (w temp. ok. 660°C). Przerobione bloki aluminium poddaje się dalszej obróbce, np. walcowaniu, w zależności od ich docelowego przeznaczenia.

Import

Przemysł aluminium w Polsce całkowicie polega na imporcie i recyklingu z racji nieposiadania rud boksytów ani zakładów hutniczych, potrzebnych do produkowania aluminium pierwotnego.

Ze względu na brak złóż boksytu, Polska praktycznie całkowicie polega na imporcie aluminium. W 2024 r. import wyniósł 175,4 tys. ton pierwotnego aluminium niestopowego i 481,4 tys. ton aluminium stopowego.

Polska obecnie nie importuje rud boksytu do wytwarzania pierwotnego aluminium na miejscu. Ze względu na ogromną energochłonność procesu wytwarzania aluminium z rud boksytów, jest to proces finansowo nieopłacalny. Ostatnia huta aluminium w Polsce (zlokalizowana w Koninie, w woj. wielkopolskim) została zamknięta w 2009 r.

Według rocznika Gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015-2024, głównymi krajami, z których Polska importowała czyste aluminium niestopowe w 2024 r. były: Kazachstan (41 tys. ton), Islandia (25,9 tys. ton), RPA (20,4 tys. ton) i Holandia (20,2 tys. ton).

 

Zastosowanie

Aluminium z uwagi na swoje właściwości ma ogrom zastosowań – począwszy od puszek na napoje, przez obudowy do telefonów, kończąc na przemyśle lotniczym i kosmicznym.

Dzięki swoim właściwościom (tj. niskiej gęstości, kowalności i plastyczności, przewodnictwu cieplnemu i elektrycznemu, odporności na korozję) aluminium (i jego stopy) jest obecnie jednym z najbardziej wszechstronnych metali na świecie, znajdując zastosowanie w niemal każdej dziedzinie – w przemyśle gastronomicznym, elektronicznym, farmakologicznym, budowniczym, energetycznym, w lotnictwie i wielu innych.

Najprawdopodobniej najbardziej znanym zastosowaniem aluminium jest produkcja wszelkiego rodzaju puszek, zakrętek i kapsli oraz folii aluminiowej. Aluminium jest wykorzystywane także w blistrach na leki do zabezpieczania tabletek czy w lekkich garnkach i patelniach.

W przemyśle elektronicznym aluminium jest wykorzystywane w obudowach telefonów, tabletów i laptopów w celu zmniejszenia ciężarku tych urządzeń, a także jako rozpraszacze ciepła (tzw. radiatory) chroniące urządzenie elektroniczne przed przegrzaniem.

Element wykonany z aluminium waży około trzykrotnie mniej niż taki sam element wykonany ze stali, dlatego aluminium ma duże zastosowanie także w transporcie – z aluminium robione są ramy do rowerów, podwozia i nadwozia samochodów, obudowy akumulatorów. Współczesne samoloty zbudowane są z 70-80% z aluminium, a ze stopów aluminium z litem buduje się zbiorniki na paliwo w rakietach kosmicznych.

Według rocznika Gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015-2024, w naszym kraju importowane aluminium niestopowe wykorzystuje się głównie do: tworzenia wyrobów z aluminium i jego stopów (65-70%), produkcji maszyn i urządzeń (6-7%), produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep (5-7%) oraz produkcji kabli i urządzeń elektrycznych (3-4%). 

Materiały źródłowe

1. Lewicka, E. & Szlugaj, J., 2025. Gospodarka surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2015–2024. Wydawnictwo IGSMiE Pan, Kraków, 407 pp.

2. Fundacja na rzecz odzysku opakowań aluminiowych RECAL, 2022. Recykling aluminium – w kierunku zamknięcia obiegu. Warszawa, 75 pp.

3. Strona Fundacji na rzecz odzysku opakowań aluminiowych RECAL.

4. Portal e-aluminium.pl.

Slide 1 Content

Polityka Plików Cookies - dowiedz się więcej... [Akceptuję]